Zgnilec amerykański - jak zapobiegać?

Zgnilec amerykański pszczół - dawka wiedzy!

29 grudnia odbędzie się spotkanie on-line z dr Anną Gajdą ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, na które serdecznie zapraszamy. Zapisy trwają do 29 grudnia DO 17:30 -  znajdziecie je tutaj ZAPIS NA WEBINAR 

Skupimy się przede wszystkim na: 

• zapobieganiu wystąpienia choroby w naszej pasiece
• rozpoznaniu choroby na możliwie wczesnym etapie
• obowiązującym prawie - czy trzeba zgłaszać podejrzenie wystąpienia choroby?
• jak wyleczyć chorą pasiekę - czy to wogóle możliwe?

Jaką chorobą jest zgnilec amerykański pszczół?

Jest to choroba bakteryjna pszczół, a dokładnie stadiów rozwojowych pszczół czyli czerwiu. Dorosłe pszczoły nie chorują, jednak mogą być przekaźnikami przetrwalników zgnilca, które poprzez pożywienie (zakażony miód) dostają się do jelita pszczoły.  Po pobraniu przez larwy zakażonego pokarmu w ich jelicie namnażają się bakterie. Chory czerw zamiera i staje się centrum namnażanie form wegetatywnych czyli takich, które są zdolne do rozmnażania się. W larwie, która zamarła w wyniku infekcji, może znajdować się do 2,5 mld spor.

Co wywołuje zgnilca amerykańskiego pszczół:

Chorobę wywołuje bakteria - Penibacillus larvae - jest delikatną gram-dodatnią, orzęsioną laseczką wytwarzającą owalne endospory. Endospory są odporne na działanie czynników środowiskowych i powszechnie stosowane środki odkażające. Występują w ogromnych ilościach w zaniedbanych rodzinach z martwym czerwiem, w miodzie, pyłku, wewnętrznych ścianach ula, na plastrach pochodzących z rodzin chorych. Przetrwalniki zgnilca nie tracą zakaźności w martwym czerwiu przez 35 lat. Wosk i miód działają na nie konserwująco. Postać wegetatywna - czyli aktywna, zdolna do rozmnażania ginie w temperaturze 60 C po 15 minutach. 

Źródło zakażenia: chory i martwy czerw, miód, pyłek, wosk, mleczko pszczele, stare ule.

Drogi szerzenia się choroby: Przetrwalniki zgnilca są roznoszone przez pszczoły robotnice, czyszczące komórki plastra, pielęgnujące czerw. Między pasiekami przetrwalniki są przenoszone przez błądzące pszczoły, w trakcie rabunków, wraz z rojami pochodzącymi ze starych rodzin, również za pośrednictwem miodu i plastrów pochodzących z chorych rodzin. 

Co się dzieje w pasiece z podejrzeniem zgnilca?

Pszczelarz, który podejrzewa wystąpienie zgnilca w swojej pasiece, niezwłocznie powinien ten fakt zgłosić do odpowiedniej instytucji - do inspekcji weterynaryjnej lub najbliższego podmiotu świadczącego usługi w zakresie medycyny weterynaryjnej lub wójta (burmistrza lub prezydenta).

Po zgłoszeniu podejrzenia wystąpienia choroby, do pasieki przyjeżdża powiatowy lekarz weterynarii lub lekarz wolnej praktyki przez niego wyznaczony. Lekarz wykonuje badanie kliniczne pasieki i pobiera próbki do badań laboratoryjnych. W trakcie trwania procedury diagnozującej chorobę, pszczelarz ma zakaz przewożenia pszczół, nie może także zbywać produktów pszczelich, matek ani odkładów.

Jeżeli wynik badania wyjdzie ujemny, nakazy są natychmiast znoszone. Jeśli wynik badania laboratoryjnego wyjdzie dodatni, lekarz weterynarii wyznacza pasiekę jako ognisko choroby. Wokół pasieki zostaje wyznaczony obszar o promieniu co najmniej 3 km, zwany obszarem zapowietrzonym - na tym terenie będą wykonane urzędowe przeglądy wszystkich rodzin pszczelich. 

W pasiece będącej ogniskiem w zależności od zaawansowania choroby, lekarz może nakazać:

• zniszczenie rodzin i odkażanie sprzętu
• zniszczenie rodzin ze sprzętem 
• przesiedlenie pszczół dorosłych do zdezynfekowanych uli i zniszczenie czerwiu
• utrzymywanie pszczół o podwyższonym instynkcie higienicznym

OBECNOŚĆ PRZETRWALNIKÓW PENIBACILLUS LARVAE W RODZINIE PSZCZELEJ NIE OZNACZA, ŻE RODZINA ZACHORUJE NA ZGNILCA. W tej rodzinie musi zajść proces skumulowania się pewnej ilości bakterii, które spowodują wysiew choroby na zauważalnym dla nas poziomie. Pszczoły mają instynkt higieniczny, usuwają larwy chorobowo zmienione. Bakteria odpowiedzialna za powstanie zgnilca amerykańskiego może bytować w rodzinie pszczelej nawet przez kilka lat, nie dając objawów chorobowych. 

Jak rozpoznać?

Pierwszy zauważalnym przez pszczelarza objawem jest nieprawidłowy wygląd zasklepów na plastrach. Często są to otwory w zasklepach czerwiu zrobione przez pszczoły, rzadziej pozapadane wieczka komórek z czerwiem. Są też wśród pszczelarzy takie osoby, które wychwytują pierwsze objawy zgnilca amerykańskiego na podstawie niewielkich zmian w odcieniu koloru zasklepu na komórkach z czerwiem. Są też tacy, którzy wyczuwają zmiany w zapachu rodziny pszczelej, nawet jeśli nie widoczne są jeszcze objawy w zasklepach (są to jednak pojedyncze przypadki).

Ważne jest obserwowanie czerwiu pszczelego, podczas przeglądów. Jako pszczelarze powinniśmy wyrobić sobie nawyk zwracania uwagi na stan czerwiu podczas każdego przeglądu. 

Jak zapobiegać pojawieniu się zgnilca?

Wśród zabiegów profilaktyczny, które pozwolą utrzymać pasiekę nie tylko wolną od zgnilca amerykańskiego pszcżół ale także od innych chorób są:

• utrzymywanie higieny w pasiece
• dezynfekcja sprzętu pszczelarskiego, korpusów, dennic co najmniej raz w roku
• utrzymywanie silnym rodzin pszczelich
• dbanie o żywienie rodzin 
• obserwacja czerwiu podczas przeglądów
• głodzenie złapanych rójek - co najmniej przez 24 godziny ( w tym czasie pszczoły wypróżniają się i tym samym oczyszczają jelita z kału, który może zawierać przetrwalniki zgnilca)

Często mówi się, że zgnilec amerykański to “Choroba zaniedbanych pasiek” i to prawda. Pasieki zaniedbane, pozostawione same sobie, są źródłem rozprzestrzeniania się przetrwalników zgnilca. Bardzo często są rabowane, lub odwiedzane przez błądzące pszczoły. Niestety przekornie moglibyśmy powiedzieć, że to również choroba zadbanych pasiek, z których pszczoły szczególnie w okresach braku pożytku w przyrodzie poszukują pożywienia i rabują te słabsze i często zaniedbane. 

Czy istnieją domowe sposoby na zdiagnozowanie zgnilca?

Nie istnieją domowe sposoby na zdiagnozowanie zgnilca.Jedyną rzetelną diagnostyką jest diagnostyka laboratoryjna. Badania laboratoryjne mogą wykryć zgnilca w wosku, miodzie, dorosłych pszczołach, czerwiu pszczelim. Badając produkty pszczele z własnej pasieki pod kątem przetrwalników zgnilca możemy na wczesnym etapie wykryć ich obecność. 

Żródła sprawdzonej wiedzy o zgnilcu amerykańskim pszczół:

• Webinar 29 grudnia - spotkanie on-line z dr Anną Gadą.
• Książka “Choroby pszczół - odporność, patologia i terapia” - Prof. dr hab. mgr Z.Gliński, prof. dr hab. K.Kostro, dr D Luft-Deptuła - Warszawa 2006.
• Atlas Chorób Pszczół - najbardziej istotnych dla polskich pszczelarzy - G.Topolska, A. Gajda, U. Irmińska.
• Chów i Hodowla Pszczół - Choroby Pszczół - pod. red. Jerzego Wildego.
• Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej - Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 lipca 2016 roku w sprawie zwalczania zgnilca amerykańskiego pszczół. 

Zachęcamy również do zapoznania się z treściami dodatkowymi:

• Centrum zdrowia pszczół "Dlaczego stosowanie NIELEGALNYCH metod leczenia naraża pszczołu na niebezpieczeństwo? LINK DO ARTYKUŁU
• Rozmowy o pszczołach w Akademii Pszczelarza - Zgnilec amerykański pszczół - Andrzej Bober - OBEJRZYJ WYWIAD
• Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej - Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 lipca 2016 roku PRZECZYTAJ ROZPOCZĄDZENIE
  

Monika Leleń
Zespół Akademii Pszczelarza